Búginde oıy ozyq oqýshylar úshin ǵylymı alań retinde qalyptasyp úlgergen kezdesýge 200-den astam oqýshy qatysty. Ulystyń uly kúni qarsańyndaǵy basqosý National geographic túsirgen «Astana – bolashaqtyń qalasy» fılminiń kórsetilimimen bastaldy. Sondaı-aq astanalyq ónerpaz oqýshylar eńseli elorda beınesin aıshyqtaǵan «Astanaland» mıýzıklin usyndy.
Naýryz kezdesýlerin ashqan Nazarbaev zııatkerlik mektepteri derbes bilim berý uıymynyń basqarma tóraıymy Kúlásh Shámshıdınova Astananyń qalyptasý tarıhyna toqtalyp, elordanyń eńsesin tikteýdegi Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń eńbegi erekshe ekenin atap ótti. Kúlásh Noǵataıqyzynyń aıtýynsha, 1994 jyly el astanasyn Aqmolaǵa kóshirý týraly sheshim qabyldanǵanda qala halqy nebári 290 myń adamdy qurasa, jyldan jylǵa jyldam qanat jaıyp, jaınaı túsken jańa qalada qazir 1 mıllıonnan astam halyq turady. Kún saıyn Astanada 75-80 sábı dúnıege keledi. Qala kelbeti de túbegeıli ózgerip, zamanaýı ınfraqurylym qalyptasyp úlgerdi. Qazir uzyndyǵy 1049 shaqyrymdy quraıtyn 953 kóshe bar, qala aýmaǵy 500 sharshy shaqyrymǵa ulǵaıdy. Astananyń Arqa tósine aýysýy el ekonomıkasynyń da qarqyndy damýyna yqpal etip, adamı kapıtaldyń artýyna jaǵdaı jasady.
«2008 jyly Prezıdent Nursultan Nazarbaev taǵy bir tarıhı sheshim qabyldady. Sol jyly 12 naýryzda Qazaqstanda jaratylystaný-matematıka baǵytyndaǵy 20 zııatkerlik mektep qurýǵa tapsyrma berdi. Bul ulttyń zııatkerlik áleýetin tárbıeleýge múmkindik beretin bilim salasyndaǵy serpindi jobaǵa aınaldy. Alǵash ret Astana qalasynda fızıka-matematıka baǵytyndaǵy mektep oqýshylarǵa esigin aıqara ashty. Qazir barlyq óńirdi qamtyǵan 20 zııatkerlik mektepte 15 myńǵa jýyq oqýshy oqıdy. Búginge deıin 5660 túlek qazaqstandyq jáne sheteldik jetekshi joǵary oqý oryndarynda oqyp, týǵan eli men jerine qyzmet etýde» dedi K.Shámshıdınova.
Atalǵan sharaǵa Italııadan arnaıy kelgen professor, «Sergio Ferrandi Bureau» bas sáýletshisi Serdjıo Ferrandı smart-sıtı jobasy týraly áńgimeledi. Ol grek oıshyly Platondardan bastap adamzat balasy qala turmysyn qalaı qolaıly etýge bolatyny jóninde oı keship kele jatqanyn, qazirgi ýaqytta iri shaharlardyń deni smart júıege kóship jatqanyn atap ótti. Italııalyq sáýletshiniń aıtýynsha, búginde halyqtyń 85 paıyzy qalada turady. Sondyqtan qalada qyzmet kórsetýdiń óte yńǵaıly bolǵany jón. О́ıtkeni qaladaǵy kólik aǵyny, lastaný deńgeıi týraly aqparattardy alyp qana qoımaı, atalǵan máseleni sheshýde ony úkimettik organdarǵa jiberý óte ózekti. Osy oraıda «aqyldy qala» júıesin tıimdi paıdalana bilgen abzal. Máselen, aqyldy qalalar ınternet dúnıesin turǵyndar úshin qolaıly ári ortalyqtandyrylǵan ınfraqurylym qurýǵa paıdalanady. Bul ınfraqurylymdy jaqsartýǵa, kólik keptelisin sheshýge, mobıldi jáne qaýipsiz qoǵam qalyptastyrýǵa, sondaı-aq turǵyndar densaýlyǵyn jaqsartýǵa, jasandy ıntellekt ortasyn túzýge oń yqpalyn tıgizedi. Onyń aıtýynsha, keıbir elder burynǵydaı elektr qýatyna únemi qosylyp turýdy qalaıdy. Biraq elektr qýatyn túrli sektorda paıdalanýdyń saraptamasyn jasaý arqyly ony taratý jelisin ońtaılandyrýǵa bolady. Sonyń nátıjesinde elektr qýatynyń taralymy men únemdi paıdalanýy jaqsara túsedi. «Qazaqstan aqparattyq jáne ınnovasııalyq tehnologııalar salasynda aıtarlyqtaı jetistikke qol jetkizip otyr. Astana búginde ómir súrýge qolaıly qalalar qataryna endi. Áleýmettik nysandar men jol-kólik qozǵalysy, aqyldy ınfraqurylym qurý, turǵyndardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa jaǵdaı jasaldy», dedi S.Ferrandı.
Qazaq bas sáýlet-qurylys akademııasy dızaın fakýltetiniń professory, arhıtektýra doktory Lázzat Nurqysheva dızaındyq jobalaýda smart júıesin qoldaný óte yńǵaıly ekenin, qazir stýdentter osy tehnologııa boıynsha ózderiniń túrli jobalaryn júzege asyryp jatqanyn jetkizdi. Osy tehnologııa arqyly jastardyń qalany lastamaý, jınalmaly jıhazdar jasaý, kólemi shaǵyn páterlerdiń syıymdylyǵyn arttyrý, as úı jıhazdary men jabdyqtaryn ornalastyrý, kópqabatty ǵımarattaǵy múmkindigi shekteýli jandarǵa arnalǵan tasymal quraly jáne jattyǵý zaldaryn túzý, jyljymaly turǵynjaılar jasaý sııaqty túrli jobalary mobıldiligimen, ekologııalyq qaýipsizdigimen, qolaılylyǵymen erekshelenetinin atap ótti.
Naýryz kezdesýleri aıasynda oqýshylar Astananyń sáýletine sáýlet qosatyn 90-ǵa jýyq jobalaryn tanystyrdy. Bul jobalar elordany joǵary tehnologııaly, aqyldy, fýtýrıstik, taza, jasyl, balalar jáne ınklıýzıvti qala retinde kórgisi keletin balalardyń ushqyr qııaly men bilim-biligin pash etedi. Máselen, atyraýlyq 10 synyp oqýshysy Arsenıı Kan kóshelerdi jaryqtandyrýdyń balamaly múmkindigin usynady. Ony qala kóshelerinde, jerasty kenishterinde, munaı platformalarynda, zaýyttarda paıdalanýǵa bolady. Al Aqtaý qalasynan kelgen 11 synyp oqýshysy Nazerke Amanqosovanyń jobasy Astanaǵa ınjenerlik jáne arhıtektýralyq tehnologııalardy turǵyn úı kesheninde tıimdi paıdalanýǵa oı salady. Aıtalyq, úıdiń joǵary bóligine jylyjaı, tómengi qabatyna avtoturaq jáne qaldyq sýdy qaıta óńdeý tehnologııalaryn ornatý, kommýnaldyq turǵydan qala ortalyǵynan táýelsiz etý, kásipkerlik nysandaryn ornalastyrý, ekologııalyq kózqaras qalyptastyrý, qaýipsizdikti basqarý syndy kóptegen erekshelikterimen tartymdy.
«Bolashaq qalasy: elorda sáýleti» atty bıylǵy Naýryz kezdesýlerin elimizdiń 3 joǵary oqý orny, atap aıtqanda, Nazarbaev ýnıversıteti, Qazaq bas sáýlet-qurylys akademııasy jáne L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti qoldap otyr. Sondaı-aq atalǵan sharaǵa halyqaralyq deńgeıdegi «Mobeteks grýpp» sáýlet-qurylys korporasııasy, BI group, Tuńǵysh Prezıdent kitaphanasy, Qazmedıa ortalyǵynyń medıa mektebi, «Astanabasjospar» ǵylymı-zertteý jobalaý ınstıtýty da atsalysýda. Kezdesýge qatysýshylar Astananyń áıgili sáýlettik nysandaryn aralap kórip, elorda ǵımarattaryn jobalaǵan belgili sáýletshilermen júzdesti.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
